Kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho học sinh tiểu học

Vì sao học sinh tiểu học cần học kỹ năng phòng cháy chữa cháy

Những năm gần đây, các vụ cháy xảy ra tại nhà dân, chung cư hay thậm chí ngay trong khuôn viên trường học không còn là chuyện hiếm. Mỗi khi có hỏa hoạn, nạn nhân chịu ảnh hưởng nặng nề nhất thường là trẻ nhỏ, bởi các em thiếu bình tĩnh và chưa được trang bị kỹ năng phòng cháy chữa cháy (PCCC) cần thiết để tự bảo vệ bản thân.

Trong môi trường học đường, nguy cơ cháy nổ có thể xuất phát từ những điều tưởng chừng rất quen thuộc: ổ điện bị quá tải, dây sạc hỏng, học sinh nghịch bật lửa, hay thiết bị điện trong lớp chưa được kiểm tra định kỳ. Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng PCCC cho học sinh tiểu học không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng cứu hỏa mà còn là trách nhiệm của nhà trường, giáo viên và phụ huynh.

Trang bị cho trẻ kỹ năng nhận biết nguy cơ cháy, cách báo tin, thoát hiểm và xử lý tình huống cơ bản là một phần quan trọng của giáo dục kỹ năng sống. Học sinh tiểu học nếu được rèn luyện sớm sẽ hình thành thói quen cẩn trọng, biết ứng phó linh hoạt, giảm thiểu rủi ro khi sự cố xảy ra.

Việc dạy kỹ năng phòng cháy chữa cháy từ bậc tiểu học chính là bước khởi đầu để xây dựng “văn hóa an toàn” trong học đường, giúp mỗi em nhỏ không chỉ học tốt mà còn biết giữ an toàn cho bản thân và cộng đồng.

>>> Xem thêm: Sách giáo khoa thống nhất toàn quốc 2026: Cần điều chỉnh lại các môn tích hợp ở trung học cơ sở

Thực trạng nhận thức về phòng cháy chữa cháy ở học sinh tiểu học hiện nay

Mặc dù phòng cháy chữa cháy đã được nhắc đến nhiều trong các chương trình tuyên truyền, song nhận thức và kỹ năng thực hành của học sinh tiểu học vẫn còn hạn chế đáng kể. Một khảo sát của Cục Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ (năm 2024) cho thấy, hơn 70% học sinh tiểu học chưa biết cách thoát hiểm khi có cháy, và chỉ khoảng 15% từng được tham gia diễn tập PCCC thực tế tại trường.

Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết, chương trình học hiện nay chủ yếu chú trọng kiến thức văn hóa, trong khi giáo dục kỹ năng sống – đặc biệt là kỹ năng an toàn PCCC – chưa được đưa vào giảng dạy thường xuyên. Nhiều trường chỉ tổ chức tuyên truyền PCCC mang tính hình thức, thiếu các buổi hướng dẫn trực quan hoặc trải nghiệm thực tế cho học sinh.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và lực lượng chức năng còn rời rạc. Không ít phụ huynh cho rằng con mình “còn nhỏ, chưa cần học kỹ năng này”, dẫn đến việc trẻ thiếu kỹ năng nhận biết nguy cơ cháy nổ ngay trong sinh hoạt hàng ngày – như sử dụng ổ cắm điện, bật bếp gas mini hay đốt nến khi mất điện.

Hệ lụy của việc thiếu kỹ năng PCCC là rất rõ: khi xảy ra cháy, trẻ thường hoảng loạn, khó giữ bình tĩnh, thậm chí chạy trốn sai hướng hoặc ẩn nấp vào nơi nguy hiểm. Thực tế đã có những vụ cháy thương tâm mà nạn nhân là trẻ em, chỉ vì các em không biết cách thoát hiểm hoặc báo tin kịp thời.

Do đó, việc nâng cao nhận thức và rèn luyện kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho học sinh tiểu học là yêu cầu cấp thiết, không thể chờ đến bậc học cao hơn. Đây là bước nền quan trọng để xây dựng thế hệ học sinh biết quan tâm đến an toàn bản thân và cộng đồng.

Các nguy cơ cháy nổ phổ biến trong môi trường học đường tiểu học

Trường tiểu học là nơi tập trung đông học sinh, nhiều thiết bị điện và vật dụng dễ cháy, nên nếu không được kiểm tra, giám sát kỹ lưỡng, nguy cơ cháy nổ hoàn toàn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Điều đáng lo là phần lớn trẻ nhỏ chưa nhận thức đầy đủ về sự nguy hiểm của lửa và điện, trong khi các khu vực học tập, sinh hoạt lại tiềm ẩn nhiều rủi ro tiềm tàng.

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là sự cố chập điện. Nhiều trường học sử dụng hệ thống dây điện, ổ cắm, bóng đèn hoặc quạt điện đã cũ, dễ gây tia lửa hoặc phát nhiệt quá mức. Ở phòng tin học hay thư viện, thiết bị điện tử sử dụng đồng thời với công suất lớn cũng có thể làm quá tải mạch điện. Nếu không có biện pháp bảo trì định kỳ, chỉ một tia lửa nhỏ cũng có thể dẫn đến đám cháy lớn.

Ngoài ra, sự tò mò và hiếu động của học sinh tiểu học cũng là yếu tố tiềm ẩn nguy cơ. Nhiều em có thói quen nghịch bật lửa, đốt giấy, hoặc cắm sạc điện thoại, đồ chơi điện tử mà không biết cách sử dụng an toàn. Những hành động tưởng chừng vô hại này lại dễ trở thành nguồn cháy nguy hiểm nếu không được người lớn nhắc nhở kịp thời.

Không chỉ trong lớp học, khu vực bếp ăn bán trú, phòng thiết bị, nhà kho chứa giấy, rèm, bảng nỉ… đều là nơi có khả năng bắt cháy cao. Một sơ suất nhỏ như quên tắt bếp, để quạt chạy liên tục, hoặc sạc pin qua đêm cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Chính vì vậy, việc xác định rõ các điểm có nguy cơ cháy nổ trong trường học là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong công tác phòng cháy chữa cháy. Khi nhà trường – giáo viên – học sinh cùng nhận biết được rủi ro, mọi người sẽ chủ động hơn trong việc phòng ngừa và xử lý kịp thời khi có sự cố.

>>> Tin mới: Sách giáo khoa thống nhất toàn quốc 2026: Cần điều chỉnh lại các môn tích hợp ở trung học cơ sở

Kỹ năng phòng cháy cơ bản học sinh cần được trang bị

Việc giáo dục kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho học sinh tiểu học cần bắt đầu từ những kiến thức và hành động đơn giản, gần gũi với đời sống hằng ngày. Thay vì lý thuyết khô khan, trẻ cần được trải nghiệm thực tế và rèn thói quen an toàn, giúp các em ghi nhớ và phản xạ tự nhiên khi có tình huống xảy ra.

🔹 1. Nhận biết nguy cơ cháy nổ quanh mình

Trước tiên, học sinh cần học cách quan sát và nhận biết các vật, thiết bị dễ gây cháy như ổ điện, dây dẫn, bếp, bật lửa, nến hay giấy tờ chất đống gần nguồn nhiệt. Giáo viên có thể sử dụng hình ảnh minh họa hoặc trò chơi “Tìm đồ vật nguy hiểm” để giúp trẻ phân biệt đâu là hành động an toàn – đâu là hành động có nguy cơ gây cháy.

🔹 2. Biết cách báo cháy đúng cách

Trẻ nhỏ thường lúng túng khi gặp hỏa hoạn. Vì vậy, việc dạy học sinh bình tĩnh và báo cháy đúng quy trình là vô cùng cần thiết.

• Khi phát hiện khói hoặc lửa, học sinh phải báo ngay cho thầy cô, bảo vệ hoặc người lớn gần nhất.

• Nếu không có ai ở gần, cần hô to “Cháy! Cháy!” để mọi người biết, sau đó tìm điện thoại và gọi 114 – số của lực lượng PCCC.

• Khi gọi, học sinh nên nói ngắn gọn: “Cháy ở Trường Tiểu học A, số…”, rồi chờ người lớn hướng dẫn tiếp.

🔹 3. Tuân thủ nội quy an toàn trong lớp học

Nhà trường nên ban hành và nhắc nhở thường xuyên các quy định an toàn như:

• Không cắm hoặc rút điện khi chưa được phép.

• Không nghịch ổ cắm, không đốt giấy, không bật bếp mini trong lớp.

• Không chơi ở khu vực có bình gas, nhà bếp, phòng điện.
  Việc hình thành thói quen tuân thủ quy tắc an toàn từ sớm giúp học sinh ý thức được trách nhiệm của mình trong phòng ngừa hỏa hoạn.

🔹 4. Biết cách xử lý khi phát hiện cháy

Khi có dấu hiệu cháy, học sinh cần nhớ bốn bước cơ bản:

1. Bình tĩnh – không la hét, không chạy tán loạn.

2. Báo cháy – gọi người lớn, 114 hoặc thầy cô.

3. Thoát ra ngoài theo lối an toàn – không chen lấn, không quay lại lấy đồ.

4. Dùng khăn ướt che mũi, cúi thấp người để tránh ngạt khói.

Giáo viên có thể cho học sinh thực hành mô phỏng tình huống này trong lớp để trẻ nhớ lâu và phản xạ đúng.

Những kỹ năng trên tuy nhỏ nhưng đóng vai trò nền tảng, giúp trẻ biết phòng tránh nguy cơ, chủ động bảo vệ bản thân và hỗ trợ người khác khi có hỏa hoạn. Đây là bước đầu để hình thành văn hóa an toàn PCCC trong trường học – một kỹ năng sống quan trọng cho học sinh tiểu học.

Kỹ năng chữa cháy và thoát hiểm khi có hỏa hoạn

Nếu như kỹ năng phòng cháy giúp học sinh nhận biết và ngăn ngừa nguy cơ, thì kỹ năng chữa cháy và thoát hiểm lại quyết định khả năng bảo toàn tính mạng khi sự cố thật sự xảy ra. Với lứa tuổi tiểu học, việc dạy trẻ bình tĩnh, biết tự cứu và phối hợp cùng người lớn là điều vô cùng quan trọng.

🔹 1. Kỹ năng thoát hiểm an toàn

Khi phát hiện cháy, điều đầu tiên học sinh phải làm là bình tĩnh và tìm lối ra gần nhất.

• Không chen lấn, xô đẩy hay quay lại lấy đồ dùng cá nhân.

• Nếu khói dày đặc, phải cúi thấp người, dùng khăn hoặc áo ướt che mũi và miệng, tránh hít phải khí độc.

• Khi cánh cửa nóng hoặc có khói tràn ra, không mở cửa đó, hãy tìm lối thoát khác hoặc chờ người lớn ứng cứu.

• Nếu bị kẹt trong phòng, đứng gần cửa sổ, vẫy tay hoặc kêu cứu để lực lượng cứu hỏa dễ phát hiện.

Giáo viên có thể cho học sinh diễn tập thoát hiểm giả định – ví dụ mô phỏng cháy ở hành lang hoặc phòng học – để trẻ quen với quy trình di chuyển, tránh hoảng loạn thật khi xảy ra sự cố.

🔹 2. Kỹ năng dập lửa ban đầu

Đối với các đám cháy nhỏ, học sinh có thể tham gia hỗ trợ dập lửa cùng giáo viên trong phạm vi an toàn.

• Nếu thấy vật dụng nhỏ như tờ giấy, thùng rác bắt cháy, có thể lấy chăn ướt, cát hoặc nước (nếu không phải cháy điện) để dập tắt.

• Tuyệt đối không đổ nước lên đám cháy do điện, vì có thể bị điện giật. Trong trường hợp đó, cần ngắt cầu dao hoặc báo người lớn ngay.

• Giáo viên nên giới thiệu cho học sinh cách nhận biết và sử dụng bình chữa cháy mini, chỉ đơn giản như việc rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa và bóp cần phun.

Việc cho trẻ quan sát, cầm thử bình chữa cháy dưới sự hướng dẫn an toàn của người lớn sẽ giúp các em tự tin hơn khi thấy dụng cụ PCCC trong thực tế.

🔹 3. Hỗ trợ bạn bè và người khác

Nếu thấy bạn hoảng loạn, ngã hoặc bị mắc kẹt, học sinh cần báo ngay cho giáo viên hoặc người lớn để hỗ trợ, không tự ý quay lại nơi có lửa. Trẻ nên nhớ quy tắc:

“Giúp bạn – nhưng không liều mình”.

Khi được hướng dẫn đúng, học sinh sẽ hiểu rằng bảo vệ bản thân và báo tin nhanh chính là cách giúp đỡ người khác hiệu quả nhất trong hỏa hoạn.

Vai trò của nhà trường và giáo viên trong giáo dục PCCC

Nhà trường và giáo viên giữ vai trò then chốt trong việc hình thành kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho học sinh tiểu học. Trẻ em ở lứa tuổi này tiếp thu nhanh, song cũng dễ quên nếu chỉ học qua lời nói, vì vậy việc giáo dục PCCC cần được thực hiện thường xuyên, sinh động và gắn liền với thực tế. Trước hết, nhà trường cần xây dựng kế hoạch giảng dạy kỹ năng an toàn PCCC như một phần của chương trình kỹ năng sống, không chỉ lồng ghép trong các buổi ngoại khóa mà còn trong từng tiết học đạo đức, khoa học hoặc hoạt động trải nghiệm. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nhận biết biển báo, thiết bị PCCC và tổ chức trò chơi, tình huống mô phỏng để các em ghi nhớ nguyên tắc thoát hiểm một cách tự nhiên.

Ngoài ra, việc phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC địa phương để tổ chức các buổi tuyên truyền, thực hành chữa cháy, diễn tập thoát nạn là hoạt động rất cần thiết. Trẻ em khi được tận mắt chứng kiến cách sử dụng bình chữa cháy, cách cúi thấp người tránh khói hay cách gọi điện 114 sẽ dễ dàng tiếp thu và nhớ lâu hơn nhiều so với học lý thuyết đơn thuần. Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần làm gương trong việc tuân thủ quy định an toàn, kiểm tra thiết bị điện, tắt nguồn điện trước khi ra về, nhắc nhở học sinh không mang vật dễ cháy đến trường. Mỗi lớp học nên có sơ đồ thoát hiểm rõ ràng, bình chữa cháy mini và dụng cụ cứu hỏa đặt đúng nơi quy định, đồng thời tập huấn định kỳ cho cả giáo viên và học sinh.

Khi nhà trường chủ động và coi trọng công tác PCCC, học sinh không chỉ học được kỹ năng ứng phó với cháy nổ mà còn hình thành ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và thói quen sống an toàn – những nền tảng quan trọng cho sự phát triển nhân cách toàn diện của các em.

Vai trò của phụ huynh trong rèn luyện kỹ năng PCCC tại nhà

Phụ huynh là người gần gũi và ảnh hưởng nhiều nhất đến hành vi của trẻ, vì vậy việc rèn kỹ năng phòng cháy chữa cháy tại gia đình có vai trò vô cùng quan trọng. Những thói quen an toàn hình thành trong sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp trẻ biết tự bảo vệ bản thân và người xung quanh.

Trước hết, cha mẹ cần dạy con nhận biết và tránh xa các nguồn gây cháy nổ như bếp gas, nến, bật lửa, dây điện trần hoặc ổ cắm hỏng. Khi nấu ăn, phụ huynh có thể tranh thủ hướng dẫn con hiểu nguyên tắc “không để đồ dễ cháy gần lửa” và “luôn tắt bếp khi rời khỏi khu vực nấu”. Việc quan sát thực tế sẽ giúp trẻ ghi nhớ nhanh hơn bất kỳ bài học lý thuyết nào.

Bên cạnh đó, gia đình nên cùng con diễn tập tình huống cháy giả định, chẳng hạn: nếu có cháy trong phòng ngủ, con sẽ làm gì, chạy lối nào, gọi số nào. Qua đó, trẻ học được cách bình tĩnh xử lý và phản ứng nhanh khi có sự cố thật. Cha mẹ cũng nên dạy con ghi nhớ số điện thoại cứu hỏa 114, biết cách hô hoán, gọi người lớn và không ẩn nấp trong nhà khi có khói.

Ngoài ra, phụ huynh cần làm gương trong việc sử dụng điện và thiết bị an toàn: không sạc điện thoại qua đêm, không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ điện, và thường xuyên kiểm tra bình gas, dây điện. Khi trẻ thấy cha mẹ cẩn trọng, các em sẽ hình thành ý thức tự nhiên về an toàn.

Tóm lại, giáo dục kỹ năng PCCC không chỉ là việc của nhà trường. Chính phụ huynh là “người thầy đầu tiên”, giúp trẻ rèn luyện sự bình tĩnh, biết cách ứng phó và sống có trách nhiệm với bản thân cũng như cộng đồng.

Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng PCCC cho học sinh tiểu học

Để việc giáo dục kỹ năng phòng cháy chữa cháy (PCCC) cho học sinh tiểu học thật sự hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, phụ huynh và cơ quan chức năng. Trước hết, các trường học nên xây dựng chương trình giáo dục PCCC định kỳ, lồng ghép nội dung an toàn cháy nổ vào môn kỹ năng sống, đạo đức hoặc hoạt động trải nghiệm. Việc dạy học nên kết hợp giữa lý thuyết và thực hành – chẳng hạn, sau khi học quy tắc thoát hiểm, học sinh được tham gia diễn tập thật để ghi nhớ sâu hơn.

Cơ quan PCCC địa phương cần phối hợp chặt chẽ với các trường trong công tác tuyên truyền, kiểm tra và hướng dẫn. Những buổi tuyên truyền nên sử dụng mô hình, video trực quan, câu hỏi tương tác hoặc trò chơi nhỏ để tạo sự hứng thú, giúp trẻ vừa học vừa chơi mà vẫn ghi nhớ được kiến thức an toàn.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần đồng hành cùng nhà trường: nhắc nhở con tuân thủ quy tắc an toàn, tổ chức diễn tập tại nhà, trang bị kiến thức cơ bản về PCCC cho cả gia đình. Ở cấp độ cộng đồng, chính quyền địa phương nên đầu tư cơ sở vật chất PCCC trong trường học như bình chữa cháy, hệ thống báo cháy, bảng hướng dẫn thoát hiểm rõ ràng.

Khi giáo dục kỹ năng PCCC được triển khai thường xuyên, gắn liền với đời sống học đường, học sinh tiểu học không chỉ học được cách phòng ngừa và ứng phó với cháy nổ, mà còn hình thành ý thức tự bảo vệ, tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái – những giá trị sống cần thiết trong xã hội hiện đại.

Kết luận: Xây dựng “văn hóa phòng cháy” từ bậc tiểu học

Giáo dục kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho học sinh tiểu học không chỉ là trang bị vài kỹ năng ứng phó khi có hỏa hoạn, mà còn là xây dựng một nền văn hóa an toàn ngay từ những năm đầu đời. Khi trẻ hiểu được sự nguy hiểm của lửa, biết cách bảo vệ bản thân và giúp đỡ người khác, các em sẽ hình thành thói quen sống cẩn trọng, có trách nhiệm và nhân ái hơn.

Để đạt được điều đó, nhà trường – gia đình – xã hội cần cùng nhau hành động: dạy trẻ kỹ năng đúng cách, tạo môi trường học tập an toàn và duy trì hoạt động tuyên truyền thường xuyên. Mỗi buổi học, mỗi buổi diễn tập nhỏ hôm nay chính là hành trang quý giá để trẻ biết bình tĩnh, xử lý đúng khi đối mặt với nguy hiểm.

Xây dựng “văn hóa phòng cháy” trong trường học không chỉ bảo vệ tính mạng học sinh, mà còn góp phần tạo nên một thế hệ công dân tương lai hiểu biết, có ý thức an toàn và biết trân trọng sự sống – điều mà bất kỳ nền giáo dục tiến bộ nào cũng hướng tới.

FPT EDU